منتدى اقرأ الثقافي
المواد المنشورة هنا لا تعبر بالضرورة عن رأي القائمين عليها

منتدى اقرأ الثقافي

منتدى ثقافي للكتب باللغات العربية والكوردية والفارسية
 
الرئيسيةالبوابةس .و .جبحـثقائمة الاعضاءالمجموعاتالتسجيلدخول

شاطر | 
 

 دیوانی حه‌مدی - عبدالله خدر مولود

استعرض الموضوع السابق استعرض الموضوع التالي اذهب الى الأسفل 
كاتب الموضوعرسالة
ابو علي الكردي
المدير


عدد المساهمات : 4628
تاريخ التسجيل : 01/09/2013
العمر : 55
الموقع : أربيل

مُساهمةموضوع: دیوانی حه‌مدی - عبدالله خدر مولود    الأربعاء أغسطس 31, 2016 4:49 pm




دیوانی حه‌مدی
ئه‌حمه‌د به‌گی فه‌تاح به‌گی ساحێبقڕان
ساغكردنه‌وه‌و ڕێكخستن و چاپكردنی: عبدالله خدر مولود
چاپی پێنجه‌م 2013

حه‌مدی
1878- 1936

حه‌مدی خوائه‌که‌م به‌سه‌بۆئیفتخاری مـن
دیوانیان له‌مه‌ جلیس ئه‌که‌ن ئینتیظاری مـن
یه‌ك رووپه‌ڕی جوابی سوئالی مه‌له‌ك ئه‌دا
دیوانه‌ که‌م کیفایه‌ته‌ بۆسه‌رمه‌زاری مــــن

((کورته‌ی ژیان و به‌ر هه‌می حه‌مدی ))

حه‌مدی ناوی ئه‌حمه‌ده‌ و کوڕی فه‌تاح به‌گی حاجی ئیبراهیم به‌گی محمود به‌گی صاحێبقڕانه‌،به‌پێی پارچه‌ شیعرێکی خۆی مێژوی هاتنه‌ دنیای ده‌ر خستوه‌ که‌ دڵێ:-
گه‌ڕام بۆ ساڵی ته‌ ئرێخی والاده‌تم و غه‌ریبیم دی
به‌هیخری حه‌مدی ده‌نگی بوو له‌ناو((باری غه‌مم))ده‌ ست که‌ وت
((باری غه‌مم))به‌پێی حروف ئه‌بجه‌دی ئه‌کاته‌ ساڵی1293 ك وه‌ 1876 ز
حه‌مدی له‌بنه‌ماڵه‌ی صاحێبقڕانه‌ ئه‌م بنه‌ ماڵه‌ یه‌ له‌ ئه‌ حمه‌دبه‌گ ده‌ست پێده‌کات مامۆستا عه‌لائه‌دین سه‌جادی له‌ لاپه‌ ڕ(256)میژووی ئه‌ده‌ بی کوردیدا ئه‌ڵیت:-
ئه‌حمه‌د به‌گ یه‌کێک بووه‌ له‌ دوانزه‌ سواری مه‌ریوان ،لاوچاکو سوار چاكبووه‌، ڕووی کردبێته‌ هه‌ر مه‌یدانێک تۆپی هونه‌ری ده‌رکردوه‌ ڕووی کردبێته‌هه‌ر دوژمنێك شکاندویه‌تی له‌مه‌ وه‌ ناویان ناوه‌ ((صاحێبقڕان))-خاوه‌ن نگین))،له‌باره‌ی ئه‌م بنه‌ماڵه یه‌وه‌ هه‌ندێ قسه‌ی تر ده‌که‌ن ئه‌م ئه‌حمه‌دبه‌گه‌ ته‌نهامحموود به‌گی کوڕی ئه‌که‌وێته‌ بابانه‌کانوو ئه‌بێ به‌وه‌زیری جه‌نگی حاکمی بابان ئه‌ڵێن له‌پاشماوه‌یه‌ك ئه‌تۆرێووبه‌خێزانه‌وه‌
ئه‌چێته‌بۆکه‌رکووك،حاکم له‌شکریبه‌شوێندا ئه‌نێرێت که‌ بگه‌ڕێنه‌وه‌،
له(گردی گۆپاڵه‌)توشی ئه‌بن ،محمود به‌گ ڕووئه‌کاته‌ ڕه‌حیمه‌ خانی ژنی ده‌لێ:تائێستا شه‌ڕم بۆبابانه‌کان ده‌کرد ئێستابۆتۆی ده‌که‌م په‌لاماری له‌شکر ئه‌دا ئه‌ی شکێنێ و خۆی ده‌ر بازده‌کات ،محموود به‌گ پێنج کوڕی هه‌بووه‌
،ئه‌مین به‌گ،عه‌مید به‌گ،مسته‌فا به‌گ ،داودبه‌ گ ،ئیبراهیم به‌ گ




أ-ئه‌مین به‌گ ئه‌چێ بۆوڵاتی عوسمانی ئه‌بێ به‌ده‌فته‌رداری ویلایه‌تی حیجاز له‌ مه‌ ککه‌ ئه‌مرێ،له‌وێ ئێستانه‌وه‌ی ماوه‌

ب-حه‌مید به‌گ ئه‌چێته‌ئێران ده‌چێته‌شاری سنه‌ له‌وێ ئه‌مرێ ،قادربه‌ گ وکوڕی تری له‌وێ له‌پاش ده‌مێنێ (عادله‌ خانمی )ژنی ژنی وه‌سمان جاف که‌ به‌خانمی وه‌سمان به‌ ناو بانگه‌ که‌ چی ئه‌و قادر به‌ گه‌یه‌ ، ئه‌و بنه‌ماڵه‌ یه‌ ئێستاش له‌ئێران نه‌ وه‌یان له‌پاش خۆیان به‌جێماوه‌ ،

ج- مسته‌فابه‌ گ که‌شاعیره‌ که‌نازناوی (کوردیه‌)

د- داودبه‌ گ ئه‌چێ بۆمه‌ککه‌بۆلای ئه‌مین به‌گی برای بۆدیتنی ئه‌ویش له‌وێ ده‌مرێت ،دووکوڕی لێ به‌جێ ئه‌ مێنێت،حاجی عوسمان به‌گ،حوسێن به‌ گ ،حاجی حوسێن به‌ گ دوو کوڕی هه‌بووه‌،عوسمان به‌ گ وشه‌ وکه‌ ت به‌ گ،حاجی حوسێن به‌گیش دوکوڕی بووه‌ ،سالح زه‌کی به‌ گ و داود به‌ گ.

هـ ئیبراهیم به‌ گ له‌سوله‌یمانی بووه‌ ، فه‌تاح به‌ گ یبووه‌، فه‌تاح به‌ گیش تۆفیق به‌ گونوری به‌گوو شاعیری به‌ ناو بانگ ئه‌حمه‌د به‌گی شاعیری به‌ناو بانگ ی بووه‌ که‌ به‌ حه‌مدی صاحێبقڕان ناسراوه‌.
حه‌مدی له‌ته‌مه‌نی هه‌شت سالی دا ئه‌چێته‌ قوتابخانه‌ی مه‌لا عه‌زیزی زه‌لزه‌لی له‌ سوله‌یمانی،قورئانوو کتیبه‌ ورده‌له‌کانی له‌وێ خوێندوه‌ ،
پاشان ئه‌ چێته‌ حوجره‌ی مه‌لا سه‌عید خواجافه‌تی له‌ مز گه‌وتی عه‌زیز ئاغا
(مزگه‌وتی ناوبازاڕ)ئینجاچۆته‌ قووتابخانه‌ی سه‌ره‌تایی تاگه‌یشتۆته‌ یه‌که‌می ڕووشدیه‌، بۆخوێندنی عه‌ره‌بیو دینیش هاتو چۆی مزگه‌وته‌کانی سلێمانی کردووه‌ به‌ تایبه‌تی له‌خانه‌قای (مه‌حوی)داگه‌لێکی خوێندووه‌،ئیتر پاش ئه‌ مانه‌ ده‌ستی له‌ خوێندن هه‌ ڵگرتووه‌،له‌ زمانی رتوورکه‌کانه‌ هاتوو چۆی ئێرانی کردووه‌ ،جارێکیش چۆته‌ ته‌ورێز،له‌ده‌ری حوکمه‌تی عێراقیشدا کاروانی به‌غدای ی بووه‌که‌ ئینگلیزعراقی گرتووه‌ ئه‌م یه‌کێک بووه‌ له‌ ئاژاوه‌چیه‌کانی شیخ سه‌حید،بۆبه‌رز بوو نه‌وه‌ی خاکی کوردستان له‌هاتوو چۆدابووه‌،


((مامۆستا نه‌جمه‌دین مه‌لا به‌م جۆره‌باسی حه‌مدی کردووه‌))

(حه‌مدی ناوی ئه‌حمه‌ده‌و کوڕی فه‌تاح به‌ گی حاجی برایم محموود به‌ گی صاحێبقڕانه‌،به‌پێی پارچه‌ شیعرێک که‌باپیری شاعیری داناوه‌ له‌پاش هه‌زار(فه‌رهی)که‌ به‌ حیسابی عڕوفی ئه‌ بجه‌دی ئه‌کاته‌ 295ك له‌شاری سلێمانی له‌دایک بووه‌ ، له‌منداڵیه‌وه‌ ده‌ستی کردوه‌ به‌خوێندن وقوتابخانه‌ی سه‌ره‌تای و ڕووشیدی حه‌سکه‌ری وله‌مزگه‌وته‌کانداخوێند� �یه‌تی ، وه‌له‌خوێندندا زۆر زیره‌ک بوه‌هه‌میشه‌ له‌پێشه‌وه‌ بوه‌ و یه‌که‌می پۆل بوه‌ )
مامۆستا ڕه‌فیق حیلمی له‌به‌رگی یه‌که‌می شیعر و ئه‌ده‌بیاتی کوردی دا که‌ئه‌ویش له‌کتێبی ته‌ئریخی سلێمانی ئه‌مین زه‌کی به‌گی وه‌رگرتوه‌ و ئه‌ڵێت :- (ئه‌حمد به‌گ کوڕی فه‌تاح به‌گی ئه‌ڕازیه‌ و له‌ 1295‌هیجریدا له‌ سلێمانی له‌دایک بوه‌ ، هه‌ر له‌سلێمانیش خوێندویه‌تی و له‌ حوجره‌(قوتابخانه‌ ) ی مه‌لا عه‌زیز له‌گه‌ڵ ئه‌مین زه‌کی به‌گ پێکه‌وه‌ بوون ، خزمی (کوردی) و (سالم)ه‌ که‌ دووشاعیری به‌ناو بانگی کوردن له‌بنه‌ماڵه‌ی ساحێبقرانه‌ ، به‌فارسی و کوردی شعری زۆر داناوه‌ ، دیوانی شیعره‌کانی 1334 ڕۆمی له‌ گرتنی سلێمانیدا سوتاوه‌ ، به‌ڵام له‌دوای ئه‌وته‌ئریخه‌وه‌ دیسانه‌وه‌ دیوانیکی هێناوه‌ته‌ ناو که‌هێشتا له‌چاپ نه‌دراوه‌ ) ئه‌مجا مامۆستای ناوبراو ده‌رباره‌ی شه‌خ سییه‌تی حه‌مدی ئه‌لێت :-
(ئه‌حمد به‌گ (خوا لێی خۆشبێت ) هه‌روه‌ک و شاعیرێکی قه‌له‌نده‌ر به‌شه‌ره‌ف بوو پیاوێکی شۆخ و به‌ نموود ، سوارێکی باش و سیلاح شۆڕێکی ئازایش بوو ، زۆر دڵته‌ڕ و ده‌ست بڵاو و میوان په‌روه‌ر بوو ، له‌هه‌رمه‌جلیسێکدا دابنیشتایه‌ به‌قسه‌ی خۆش و نووکته‌ی شیرین ئه‌و مه‌جلیسه‌ی ئه‌هێنایه‌ نشئه‌ ، که‌شعره‌کانی خۆی ئه‌خوێنده‌وه‌ به‌ده‌نگێکی نێر و زه‌مره‌یه‌کی شاعیرانه‌ ڕه‌نگ و بۆنێکی تری پێ ئه‌به‌خشی و تامێکی زیاتری پێ ئه‌دا) حه‌مدی وه‌ک خۆی چۆن شاعیربوه‌ له‌خزمه‌کانی شیا که‌ڵه‌ شاعیریان تیا هه‌ڵکه‌وتوه‌ ، شاعیری ناوداری کوردی سه‌رده‌می بابان مسته‌فا به‌گی نازناو به‌ (کوردی ) مامی بوه‌ و عبدورحمان به‌گی نازناو به‌ (سالم ) ئامۆزای باوکی بوه‌ ، دیاره‌ خزمایه‌تی و نزیکی ئه‌م دووشاعیره‌ ڕۆڵێکی گه‌وره‌تی بینیوه‌ له‌ هاندانی حه‌مدی و هۆیه‌ک بوه‌ له‌وهۆیه‌ گه‌ورانه‌ی که‌حه‌مدیش ببێت به‌شاعیرێکی به‌رز .
حه‌مدی هه‌رله‌مناڵیه‌وه‌ ئاره‌زووی شیعری بوه‌ و حه‌زی له‌شعر وتن کردوه‌ و له‌مێژوی (1310ك/1692 ز ) دا یه‌که‌م شیعری وتوه‌ و به‌به‌رده‌وام شعری وتوه‌ و هه‌تا ساڵی (1334 ك / 1915 ز) که‌ساڵی ئیحتیلال بوه‌ و میر ماڵه‌که‌ی داگیر کردوه‌و هه‌رچی بوه‌ لێی زه‌وت کردوه‌ و کتێبخانه‌یه‌کی گه‌وره‌ی بوه‌ هه‌مووی سوتاوه‌ ، به‌مجۆره‌ هه‌وڵ و ته‌قه‌لای 24 ساڵی بوه‌ به‌خۆراکی ئاگر ، ئه‌م ڕوداوه‌ زۆر تێکی داوه‌ و په‌شۆکاندویه‌تی ،وه‌له‌ هه‌مووش زیاتر بوه‌ ئه‌و نامه‌و نامه‌کارییه‌ی که‌به‌به‌رده‌وام له‌گه‌ڵ جافه‌کاندا هه‌یبوه‌ ، به‌تایبه‌ت له‌گه‌ڵشاعیری ناوداری کورد تایه‌ربه‌گی جاف ، وه‌ئه‌و شیعرانه‌ی سوتێنراون که‌وتنه‌ بن ده‌ریای ونبونه‌وه‌ و دیار نه‌مان .. وه‌دیسانه‌وه‌ له‌پاش ئه‌و ڕوداوه‌ و هه‌ڵاتنی شاعیر له‌سلێمانی و ده‌ستی کرده‌وه‌ به‌ شیعر وتن وه‌شعره‌کانی ئه‌مدیوانه‌ی هه‌وڵ و ته‌قه‌للای پاش ئه‌و ڕوداوه‌یه‌ .
ئه‌حمه‌د به‌گ له‌شیعره‌ نازناوی ((حه‌مدی)) بۆخۆی هه‌ڵبژاردوه‌ ، واتای ((حه‌مد))یش ڕون و ئاشکرایه‌ ، جگه‌ له‌ ئه‌حمه‌د به‌گ چه‌ند شاعیرێکی تریش هه‌مان نازناویان به‌کار هێناوه‌ ، له‌وانه‌ش که‌له‌هه‌موویان زیاتر ناسراوه‌ مه‌لاحه‌مدوونه‌ که‌ (کوێری زگماک بوه‌ و ته‌خه‌للوسی حه‌مدیه‌ ، خه‌ڵکی سلێمانییه‌و له‌ساڵی 1853 ز دا به‌کوێری له‌دایك بوه‌ ، وڵاتی ئێران و شام و ئه‌سته‌م بوڵ گه‌ڕاوه‌ ، له‌ساڵی1916 ز دا کۆچی دوایی کردوه‌
دیوانی شعری چاپ کراوی نییه‌ .

(وه‌فاتی حه‌مدی)

حه‌مدی له‌شه‌وی پێنجشه‌ممه‌ ، سه‌عات سێ و نیو 28 شه‌عبانی ساڵی 1355 کۆچی ، ڕێکه‌وتی 12 تشرینی دووه‌م ساڵی 1936ی زاینی به‌هۆی وه‌ستانی کۆچی دوایی کردوه‌ و له‌گردی سه‌یوان نێژ راوه‌ و له‌سه‌ر کێلێکی گۆڕه‌که‌ی ئه‌م شعره‌ نووسراوه‌ :-

له‌ده‌فی سنگ له‌ده‌م له‌ ته‌پڵی سه‌ر
له‌‌نه‌فیری نه‌فه‌س ئه‌ده‌م وه‌ک نه‌ی
گاهـ دیوانه‌ وو گاهـ عاقل
یاهوو یاهوو ده‌ڵێم یاهه‌ی هه‌ی
خه‌وو بێداری وه‌ک یه‌کن بۆ من
مردنم که‌م نییه‌ له‌حاڵی حه‌ی
له‌ئه‌زه‌ل تائه‌به‌د خوا خوایه‌
جیل وه‌یه‌که‌ که‌ که‌پڕ دوو دنیایه‌

وه‌له‌سه‌رکێلێکی تری له‌سه‌رسپارده‌ی خۆی ئه‌م چوارینه‌نوسراوه‌:-

حه‌مدی خوائه‌که‌م به‌سه‌بۆئیفتیخاری من
دیوانیان له‌مه‌جلیس ئه‌که‌ن ئینتیظاری من
یه‌ك ڕووپه‌ری جوابی سوئالی مه‌له‌ك ئه‌دا
دیوانه‌که‌م کیفایه‌ته‌ بۆسه‌رمه‌زاری مــــــن

(مامۆستا نه‌جمه‌دین بۆچی دیوانی حه‌مدی چاپکردوه‌)

یه‌که‌م:-حه‌مدی یه‌کێک له‌وشاعیرانه‌ی پایه‌کی تایبه‌تی و دیاری کراوی هه‌یه‌ له‌ ئه‌ده‌بی کوردیدا،وه‌نه‌ك باتاقه‌ شاعیرێک له‌قه‌ڵم ئه‌درێ به‌ڵکو برتییه‌ له‌چه‌ند شاعیرێکو شایه‌نی ئه‌وه‌یه‌ له‌وه‌زیاتر له‌ سه‌ری بنوسرێت.

دووه‌م:-حه‌مدی شاعیرێکی سه‌رده‌مێکی مێژوویی نه‌ته‌وه‌ی کورده‌ که‌پڕبووه‌له‌کاره‌ساتی هه‌مه‌چه‌شن به‌تایبه‌تی سه‌رده‌می بزوتنه‌وه‌ی شۆڕشه‌کانی شێخ محمودی نه‌مر به‌رامبه‌ر به‌ئینگلیزی داگیرکه‌رو دیوانه‌که‌ی ڕه‌نگدانه‌وه‌یه‌کی ڕاسته‌قینه‌ی ئه‌وسه‌رده‌مه‌یه‌ .

سێیه‌م:-که‌می به‌ڵکونه‌بونی دیراسه‌و لێکۆڵینه‌وه‌ چ له‌سه‌رخۆی چ له‌سه‌ر شیعره‌کانی که‌شایه‌نی پایه‌ی حه‌مدی بن جگه‌له دیوانه‌چاپکراوه‌که‌ی نه‌بێت که‌هه‌ڵه‌ی یه‌کجار زۆری تێدایه‌ .

چواره‌م:- شیعره‌کانی حه‌مدی پله‌و پایه‌کی به‌رزیان هه‌یه‌ ، هه‌موو خوێنده‌وارێک به‌په‌رۆشه‌وه‌ به‌دوای شعره‌کانیا حه‌وداڵ نوو به‌و په‌ڕی ئاواته‌وه‌ بوون که‌ڕۆژێک له‌ڕۆژان دیوانه‌که‌ی به‌ڕێک و پێکی چاک بکرێت و له‌چاپ بدرێت .

حه‌مدی و شیعر :-

حه‌مدی به‌ڕاستی شاعیر بوه‌ ، ته‌نها شاعیری تایبه‌تی شتێک نه‌بوه‌ ، به‌ڵک و شاعیری ده‌رونی خۆی بوه‌ ، شاعیری کوردستان بوه‌ ، شاعیری به‌هار و ئه‌رز و ئاسمان و شه‌و و ڕۆژ بوه‌ ، شاعیری هه‌موو ژیان بوه‌ .
پله‌و پایه‌ی شاعیرێتی حه‌مدی زیاتر به‌وه‌ پڕشنگ دارترو به‌رز تر بووه‌ که‌شاعیری سه‌رده‌مێکه‌ که‌سه‌رده‌می به‌هێز بوونی بزوتنه‌وه‌ی شۆڕشه‌کانی شێخ مه‌حموود نه‌مر بوه‌ به‌رامبه‌ر هێزه‌کانی ئینگلیزی ، له‌ڕاستیدا پله‌وپایه‌ی حه‌مدی هه‌رله‌وه‌دا نه‌گیرساوه‌ته‌وه‌ که‌شاعیری سه‌رده‌می بزوتنه‌وه‌کانی شێخ مه‌حموود بوه‌ ، به‌ڵکو ئه‌گه‌ر هه‌موو لایه‌نێکی شعری شی بکه‌ینه‌وه‌ بچینه‌ بن جوبناوانی بیرو باوه‌ڕو فه‌لسه‌فه‌یه‌وه‌ ئه‌گه‌ینه‌ ئه‌و ڕاستیه‌ی که‌ بڵێین حه‌مدی نه‌ک هه‌رشاعیر بووه‌ به‌ڵکو دڵسۆزو به‌وافا بوه‌ به‌رامبه‌ر خاکو وڵاته‌که‌ی .

نموونه‌ی شیعر :-

خه‌رمانی له‌فضی کوردی ، کوردی که‌کردی پێوان
نالی که‌نالی کاسه‌یه‌کی دا به‌ویش لێوان
تاراجی کرد مه‌حوی یه‌ فه‌نی به‌لوطفی خۆی
عوشریشی دا به‌ (حه‌مدی) وتی بیبه‌ره‌ دیوان

حه‌مدی و نیشیمان په‌ره‌ری:-

حه‌می یه‌کێکه‌له‌و شاعیرانه‌ی که‌ شانازیه‌کی زۆری به‌ وڵاته‌که‌ی خۆی کردوه‌ زۆربه‌ی ژیانی بۆخزمه‌تی نه‌ته‌وه‌که‌ی ته‌رخان کردوه‌ هه‌ر له‌وکاته‌وه‌ی که‌ قه‌ڵه‌می گرته‌ ده‌ست به‌هه‌موو شێوه‌یه‌ک هه‌وڵی داوه‌ که‌ ئه‌شکه‌نجه‌و ئازاری نه‌ته‌وه‌که‌ی بخاته‌ ڕوو .
نمونه‌ی شیعری نیشتیمان په‌روه‌ری :-

له‌گوێم دێ ده‌نگی لای لایه‌ی وه‌طه‌ن دایک جگه‌ر سوتاو
ئه‌ڕژێنێ به‌سـه‌ر له‌سـه‌ر وێرانـه‌کـه‌ی خوێـنـاویـا خـوێناو


داگرتنی دیوانی حه‌مدی
==========
لینكی ڕاسته‌وخۆ****لینكی تر
4SHARED###ARCHIVE

الرجوع الى أعلى الصفحة اذهب الى الأسفل
http://iqra.ahlamontada.com
 
دیوانی حه‌مدی - عبدالله خدر مولود
استعرض الموضوع السابق استعرض الموضوع التالي الرجوع الى أعلى الصفحة 
صفحة 1 من اصل 1

صلاحيات هذا المنتدى:لاتستطيع الرد على المواضيع في هذا المنتدى
منتدى اقرأ الثقافي :: كتێبخانه‌ی كوردی - المكتبة الكوردیة :: شیعر - شاعران - دیوانی شاعیران-
انتقل الى: